وایقان

وطنمان را بشناسیم و بشناسانیم

مراسم سمنوپزان

مراسم سمنوپزان:

یکی از رسم های متداول ایام عید تهیه سمنو است. بعضی خانواده ها قبل از عید سمنو تهیه می کنند تا در هفت سین عید استفاده شود ولی در وایقان، سمنو را معمولاً بعد از عید و اکثراً در نیمۀ دوم فروردین یا نیمۀ اول اردیبهشت تهیه می کنند. زنانِ وایقان عقیده ویژه ای به تهیه سمنو داشته و آن را آش حضرت فاطمه زهرا(س) می دانند و معتقدند با پختن سمنو و توزیع آن بین فامیل و همسایه ها باعث رفع خطرات و آسیب ها از خانواده گشته و برکت می آورد. بعضی از زنان موقع مواجهه با مشکلی نذر می کنند که سمنو بپزند و تقسیم کنند.

تهیه سمنو بسیار سخت و وقت گیر بوده و روز تهیه نیز به کمک نیروی انسانی زیاد نیاز است به همین سبب معمولاً چند خانوار باهم برای تهیه سمنو مشارکت می کنند و یا یکی از خانواده ها بانی می شود و دیگر خانواده ها را نیز شریک می کند. معمولاً هرخانواده ای که می خواهد مشارکت کند سهم خود را از اول تعیین می نماید و هر سهم نیز متناسب با میزان آردی است که برای تهیه سمنو می آورد.

طرز تهیه سمنو:

برای تهیه سمنو مرغوبترین گندم را انتخاب می کنند. گندم بعضی نقاط وایقان برای تهیه سمنو مناسبتر است و این موضوع را زنان به تجربه یاد گرفته اند. ابتدا گندم را به دقت تمیز کرده و سپس آن را می شویند تا تمام گرد و خاک آن از بین برود. مدت بیست وچهارساعت آن را در آب خیس می کنند. سپس آن را در دستمالی تمیز و خیس می ریزند تا حدود یک سانتیمترریشه درآورد. بعد از درآوردن ریشه آن را در چند عدد سینی پهن كرده و پارچه ای خیس روی آن می اندازند تا گندمها ساقه های ظریف درآورد. این مرحله نیز بسته به گرمای هوا بین سه تا چهار روز طول می کشد. بعد این گندم ها را که دارای ساقه های ظریفی هستند، چرخ كرده یا می کوبند. در ایام سابق امکان چرخ کردن نبود و باید می کوبیدند و چون این کار وقت گیر بود بنابراین کار را به صورت گروهی انجام می دادند. بدین منظور سفرۀ بزرگی پهن می کردند و زنان دور سفره می نشستند و هر کس هاونی داشت با مشارکت و جدیت این کار در عرض یک الی دوساعت به پایان می رسید. بعد از اینکه همه گندمها کوبیده شدند آنها را در دیگهایی می ریزند و کمی آب هم اضافه میکنند. سپس مشت مشت از این مخلوط را برداشته و می چلانند و از صافی رد می کنند به طوری كه شیره از پوسته گندم درآید. چون شیرینی سمنو از همین شیره سفید رنگ می باشد. دقت می کنند كه گندم خوب نرم شده و شیرۀ آن گرفته شود.

شیره ای که به ترتیب فوق تهیه شد در ظروفی با آرد مخلوط کرده و خوب هم می زنند و برای اینکه آرد به صورت گلوله باقی نماند این مخلوط را از آبکش عبور داده و سپس آن را در دیگ مسی مناسبی ریخته و شیرۀ گندم را كم كم به آن اضافه می کنند تا آرد در شیره حل شده و به صورت مایع رقیقی درآید. ظرف را روی شعلۀ اجاق قرار می دهند و آن را مرتب هم می زنند تا مایع جوش آید تا مرحلۀ جوش آمدن نباید یک لحظه از هم زدن دست بردارند.بعد از اینکه مخلوط به جوش آمد سرعت هم زدن کم می شود بدینترتیب آنقدر حرارت می دهند تا غلیظ شود در مرحله غلیظ شدن نیز باید مرتباً هم بزنند چون اگر غفلت کنند سمنو می سوزد. این قسمت ها کار خیلی زمان بری بوده و عجله بردار نیست. لحظه ای غفلت یا نامناسب بودن شعلۀ آتش ممکن است تمام زحمت ها را هدر دهد و سمنو خوب در نیاید یا بسوزد. بنابراین یک نفر با یک وسیله که در وایقان به آن "ارسین" می گویند مخلوط شیره و آرد را در تمام زمانی که سمنو روی آتش است هم می زند و وقتی خسته شد به فرد دیگری می دهد البته زنان خیلی مشتاق هستند و از این کار احساس خستگس نمی کنند مخصوصاً اگر نذری گفته باشند علاقمندند تعهد خود را عمل کنند . این کار حدو شش الی هشت ساعت طول می کشد. بعد ازاینکه سمنو به غاظت مناسبی رسید که استادکار آن را به خوبی تشخیص می دهد به سمنو مقداری آب سرد یا ولرم اضافه کرده و هم میزنند. این مخلوط را دوباره روی شعله قرار داده و به صورت ملایم حرارت می دهند. بسته به سلیقۀ افراد به غلظت مناسبی که رسید حرارت دادن را خاتمه داده و مدت حدود یکساعت صبر می کنند تا سمنو دم بکشد. در این زمانی که منتظرند تا سمنو دم بکشد دعای دسته جمعی و معمولاً دعای توسل می خوانند و تمام کسانی که برای موردی نذر کرده بودند برای رفع مشکلاتشان به درگاه خداوند متعال دعا می کنند.این قسمت سمنو پزان روحانی ترین قسمت مراسم است.

یاد آور می شوم چون در سمنو پزان تعداد زیادی افراد اعم از کوچک و بزرگ شرکت می کنند و زمان نسبتاً زیادی هم لازم دارد در اثنای پخته شدن سمنو برای بقیه افراد نیز مناسب سنشان تفریحات سالم مانند تاب یا موارد دیگر ایجاد می کنند. در واقع سمنو پزان برای زنان روز بسیار فرح انگیز و شادی آفرینی است و به همین سبب خاطرۀ آن را همیشه به نیکی دارند و هر سال تلاش می کنند که مراسم انجام شود.

در تمام وقتی که سمنو روی آتش است مرتباً صلوات می فرستند سوره های کوچکی از قرآن قرائت می کنند و گاهی بیاتی هایی هم می خوانند که نمونه ای از آن را ذکر می کنم:

سمنو ساخلا منی     هر ایل گویَردَرَم سنی     سمنو پزانه گلمی شوخ       اوزانا ازانا گلمی شوخ

سمنو یا سالدیخ بادام         دوره سینه ییغدیخ آدام

ترجمه : سمنو مرا نگهدار من هم ترا هرسال سبز می کنم و ما برای پختن سمنو آمده ایم با عشق و علاقه آمده ایم. به سمنو بادام ریختیم و دور سمنو مهمانها را جمع کردیم.

+ نوشته شده در  شنبه 10 تیر1391ساعت 21:38  توسط دکتر حسن امین لو  |